Τι είδα στο Βερολίνο (μέρος 2/2)

Ένα (μη) ταξιδιωτικό και (μη) προσωπικό κείμενο του Φοίβου Μακρίδη

Διαβάστε το α’ μέρος εδώ.

%ce%b2%ce%b5%cf%81%ce%bf%ce%bb%ce%af%ce%bd%ce%bf-22-27-%cf%83%ce%b5%cf%80%cf%84%ce%ad%ce%bc%ce%b2%cf%81%ce%b7-2016-%cf%86-44

Ο ποταμός Σπρέε κι από την απέναντι όχθη το διασωθέν τμήμα του Τείχους

Περί μαντίλας ο λόγος

Φθάνοντας στο Κρόιτσμπεργκ του Βερολίνου γίνεται αμέσως εμφανής η τούρκικη κοινότητα, μιας κι οι γυναίκες φοράνε μαντίλα στο κεφάλι τους. Είναι λίγο οξύμωρο που τις βλέπεις να συνδυάζουν τη μαντίλα (ένα θρησκευτικό σύμβολο υποβάθμισης της Γυναίκας) με μοντέρνα ρούχα, αρώματα και βαψίματα «δυτικού» στυλ. Μετά, βέβαια, θυμάσαι κάποιες φίλες σου, γνωστές σου ή διάσημες που τον σταυρό τον έχουν ως κόσμημα – και κάποιες φορές ως υπερπολυτελές κόσμημα. Πού ‘ναι η χριστιανική ηθική του «ο έχων δύο χιτώνες να δίνει τον έναν» που έχει μετατραπεί σε «ο έχων 2.000€ να τα κάνει κοσμήματα για να Με αποθεώνει». Οπότε, ενώ εκ πρώτης όψεως σου κάνει εντύπωση ο συνδυασμός μαντίλας – δυτικό στυλ, αν το σκαλίσεις λίγο πιο βαθιά, θα βρεις περισσότερες ομοιότητες απ’ ότι διαφορές.

Όμως, δεν είναι αυτός ο λόγος που καταγράφω αυτήν την εντύπωση, αλλά άλλος. Σκέφτομαι τον παραλογισμό που κάνουν ορισμένοι που από τη μία θαυμάζουν το οικονομικό θαύμα της Γερμανίας κι από την άλλη είναι… μαντιλοφοβικοί! Μπορεί να θεωρώ τη μαντίλα ως σύμβολο καταπίεσης της Γυναίκας, αλλά πρέπει η ίδια να την αποτινάξει. Για να παραφράσω τον Βολταίρο, «μπορεί να μη μ’ αρέσουν τα ρούχα που φοράς, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι τέλους το δικαίωμά σου να τα φοράς».

Αυτή είναι η δικιά μου σκέψη. Τώρα, πώς οι προηγούμενοι που ανέφερα, φοβούνται ότι η μαντίλα των μουσουλμάνων θα αλλοιώσει τα δικά τους πολιτισμικά χαρακτηριστικά και θα οδηγηθούμε στην καταστροφή, όταν η Γερμανία και γυναικείο πληθυσμό με μαντίλα έχει και κυριαρχεί στην Ευρώπη, αυτό δεν μπορώ να το καταλάβω λογικά.

Εν ολίγοις, αν ακόμα και στις πιο ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες υπάρχουν γυναίκες με μαντίλα, τότε γιατί οι Σύριες πρόσφυγες που φορούν μαντίλα, να στέκονται εμπόδιο στη «δικιά μας» ανάπτυξη;

Θεωρία των δύο άκρων; Όχι στο Βερολίνο!

Το Βερολίνο τον 20ο αιώνα έζησε (ή και γέννησε) τα λεγόμενα «δύο άκρα». Αυτή η ελεεινή και τρισάθλια θεωρία, που εξισώνει τον κομμουνισμό με το ναζισμό, υπάρχει μονάχα για να σπιλώνει τις ανθρωπιστικές ιδέες του κομμουνισμού. Μπορεί τα καθεστώτα του «κομμουνιστικού» μπλοκ να ήταν αντιδημοκρατικά, να ευθύνονται ακόμα και για πολιτικές γενοκτονίες (βλ Δίκες της Μόσχας 1936 – 1938), να είχαν οικονομικές ανισότητες, γραφειοκρατία κ.ά., όμως όλα αυτά ήταν αποκλείσεις από το όραμα (ανεξάρτητα από το αν πιστεύει κανείς ότι αυτό το όραμα μπορεί να γίνει πραγματικότητα).

Το καθεστώς του ναζισμού δεν οδηγήθηκε στις ακρότητές του, συγκυριακά ή για λόγους πολιτικών συγκρούσεων. Το ναζιστικό καθεστώς προέβη στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων και σε γενοκτονίες εθνοτικών και κοινωνικών ομάδων, γιατί αυτό ήταν το πρόγραμμά του, ο στόχος του. Τα εγκλήματα των ναζί δεν ήταν μια παράπλευρη απώλεια για την καθιέρωση της εξουσίας τους, αλλά το δικό τους όραμα για την κοινωνία.

Όπως επίσης, ποτέ δε θα έπρεπε να εξισώσουμε τα εγκλήματα της αστικής δημοκρατίας με το ναζισμό, με βάση τους αριθμούς των νεκρών. Γιατί η αστική δημοκρατία χρεώνεται και δικτατορικές μεθόδους κι εθνική καταπίεση μειονοτήτων και πολέμους και την αποικιοκρατία κ.ά., όμως, όπως δεν πρέπει να εξισώνεται ο Στάλιν με τον Χίτλερ, έτσι δεν πρέπει να εξισώνεται κι ο Χάρι Τρούμαν με τον Χίτλερ. Το Ολοκαύτωμα δεν πρέπει να εξισώνεται με την ρήψη δύο πυρηνικών ατομικών βόμβων στην Ιαπωνία. Όσο φρικτά κι αν είναι και τα δύο, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι ο Τρούμαν ως πρόεδρος των ΗΠΑ έδωσε αυτήν την εντολή προκειμένου να κερδίσει κατά κράτος την Ιαπωνία και τον πόλεμο, ενώ ο Χίτλερ έδωσε αυτήν την εντολή όχι για να πετύχει κάτι άλλο, αλλά για να εξολοθρεύσει όσους δε θεωρούσε μέλη της άριας φυλής.

Έτσι, λοιπόν, ο Στάλιν και τα «κομμουνιστικά» καθεστώτα χρεώνονται την απόκλιση από τις κομμουνιστικές αξίες τους, είναι υπεύθυνοι για σοβαρά εγκλήματα – όπως οι αστικές δημοκρατίες της Δύσης – αλλά ούτε οι μεν ούτε οι δε εξισώνονται με τους ναζί!

Αυτά είναι τα δικά μου σχόλια για τη θεωρία των δύο άκρων. Ποια, όμως, ήταν τα “σχόλια” του Βερολίνου, που έζησε τα «δύο άκρα» από πρώτο χέρι; Αν κανείς περίμενε μια ίση απόσταση από το ναζιστικό και το κομμουνιστικό παρελθόν της πόλης, τότε θα απογοητευόταν αρκετά. Γιατί, αυτό το που είδαμε στο Βερολίνο, ήταν μια σαφής καταδίκη της ναζιστικής ιστορίας και μια συμπάθεια – έως και νοσταλγία – για το κομμουνιστικό καθεστώς.

Καθώς κινείσαι στο κέντρο θα συναντήσεις αρκετά μουσεία και μνημεία καταδίκης των ναζί. Το εβραϊκό μουσείο είναι ένα από τα μεγαλύτερα εβραϊκά μουσεία, που σου δίνει την αίσθηση της εβραϊκής απώλειας. Ακόμα και το ίδιο το κτήριο είναι ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα, που η όψη του από ψηλά σχηματίζει ένα σπασμένο εβραϊκό αστέρι. Μεγάλο μέρος του μουσείου έχει να κάνει με τις δεκαετίες του ’30 και του ’40 και το εβραϊκό Ολοκαύτωμα κι οι μνήμες ανασύρονται είτε από επίσημα στοιχεία, είτε από φωτογραφίες, είτε από προσωπικά αντικείμενα που άφησαν πίσω τους οι Εβραίοι, είτε από γράμματα, είτε ακόμα και μέσα από το παιδικό παιχνίδι! Εις μνήμην της εβραϊκής απώλειας, υπάρχει επίσης ένα μνημείο Ολοκαυτώματος σε διαφορετικό χώρο από το εβραϊκό μουσείο.

Στο κέντρο θα συναντήσεις επίσης το παλιό αρχηγείο της Γκεστάπο που φιλοξενεί την «Τοπογραφία του Τρόμου», με έκθεση για τα ναζιστικά εγκλήματα. Στην αρχή της έκθεσης υπήρχε μια ταμπέλα με παράκληση για σεβασμό στους νεκρούς.

Ναζιστικά σύμβολα κι υμνητικές αναφορές δεν υπήρχαν πουθενά στην πόλη. Εκείνες τις μέρες, μάλιστα, διαβάσαμε μια είδηση από την Κάντανο, ένα χωριό της Κρήτης. Κάποιοι Γερμανοί αντιφασίστες βρήκαν σ’ ένα χωριό ένα μνημείο αφιερωμένο στους Γερμανούς νεκρούς του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου που «έπεσαν για τη Μεγάλη Γερμανία». Τελικά, αφού εξήγησαν στους κατοίκους του χωριού περί τίνος πρόκειται, το γκρέμισαν. Στην ανοικτή επιστολή που έστειλαν σημείωναν ότι «ένα τέτοιο μνημείο δε θα έπαιρνε έγκριση σε καμία γερμανική πόλη».

Όσον αφορά το… άλλο άκρο, η εικόνα είναι σαφώς διαφορετική. Σε κεντρικότατο σημείο συναντήσαμε δύο αγάλματα του Καρλ Μαρξ και του Φρίντριχ Ένγκελς. Εκεί κοντά ξεκινούσε κι ένας μεγάλος αυτοκινητόδρομος, με την ονομασία οδός Καρλ Μαρξ. Διασχίζοντάς τον, συναντάς έναν κάθετο δρόμο με την ονομασία οδός Παρισινής Κομμούνας. Οδός Ρόζα Λούξεμπουργκ κι οδός Καρλ Λίμπκνεχτ, επίσης συναντάς σε κεντρικά σημεία.

%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%bb-%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%be-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b9%ce%bd%ce%ae%cf%82-%ce%ba%ce%bf%ce%bc%ce%bc%ce%bf%cf%8d%ce%bd%ce%b1%cf%82-%ce%b3%cf%89%ce%bd

Καρλ Μαρξ και Παρισινής Κομμούνας γωνία

Επίσης, τα τουριστικά μαγαζιά είχαν στα προϊόντα τους κάποια πιασάρικα θέματα. Τέτοια ήταν τα γνωστά κτήρια του Βερολίνου, τα διαφορετικά σήματα του Γρηγόρη και του Σταμάτη στα φανάρια των πεζών, η αρκούδα, που είναι βερολινέζικο σύμβολο, το Τείχος και το… σύμβολο με το σφυρί και τον διαβήτη. Δηλαδή, την παλιά σημαία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Ακόμα, συναντήσαμε στο ανατολικό Βερολίνο μπυραρία η οποία ήταν διακοσμημένη μονάχα με σύμβολα του κομμουνιστικού καθεστώτος. Κι όταν γράφω για σύμβολα, μη φανταστείτε τίποτα διακριτικό. Πορτρέτα του Λένιν, σφυροδρέπανα, ακόμα και… χαλί με τον Καρλ Μαρξ κρεμασμένο σ’ έναν τοίχο!

Εντάξει, δε λέω, ήταν λίγο γραφική η μπυραρία, αλλά αυτή η νοσταλγία υπάρχει ως έντονο φαινόμενο σε πολλούς πρώην ανατολικοβερολινέζους κατοίκους. Υπάρχει, μάλιστα, κι ειδικός όρος για να περιγράψει αυτό το συναίσθημα. Πρόκειται για την λεγόμενη ostalgie, που βγαίνει από το ost (που θα πει ανατολικός) και τη λέξη nostalgie. Σύμφωνα με έρευνες σχεδόν το 60% του πληθυσμού του ανατολικού Βερολίνου αισθάνεται ότι πριν το 1990 που κατέρρευσε το καθεστώς, ζούσαν καλύτερα. Ενώ, υπήρχε αρκετός κόσμος που ένιωθε ότι είχε χάσει την πατρίδα του.

Παρότι υπάρχει μουσείο στα παλιά κρατητήρια της μυστικής αστυνομίας της Ανατολικής Γερμανίας, της Στάζι, που μιλάει για την έλλειψη ελευθερίας των κατοίκων, ονομασίες δρόμων και σύμβολα του κομμουνισμού κάνουν ακόμα εμφανή την παρουσία τους, δυόμιση δεκαετίες μετά την κατάρρευση του καθεστώτος και την επανένωση της Γερμανίας σε καπιταλιστική βάση.

Το πιο δυνατό μνημείο που δείχνει ακόμα πιο ξεκάθαρη την απόσταση που έχει πάρει το Βερολίνο από τη θεωρία των δύο άκρων είναι το μνημείο για τον Κόκκινο Στρατό στο πάρκο Τρεπτόβερ. Πρόκειται για ένα μνημείο που χτίστηκε το 1949 προς τιμήν του Κόκκινου Στρατού που μπήκε ως απελευθερωτής στο Βερολίνο στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Το βασικό μέρος του μνημείου είναι ένας ταφικός λόφος – μαυσωλείο 7.000 νεκρών του Κόκκινου Στρατού, που στην κορυφή του στέκει περήφανο ένα άγαλμα ενός κομμουνιστή στρατιώτη, που έχει στο ένα χέρι ένα παιδί και στο άλλο χέρι ένα σπαθί, με το οποίο σπάει μια σβάστικα!

Αν συνυπολογίσουμε ότι το μνημείο είναι υπέρ ενός στρατού μιας άλλης χώρας που έχει εισβάλλει στη δική σου χώρα, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι η θεωρία των δύο άκρων αποτελεί ένα κουρελόχαρτο στο βερολινέζικο κάλαθο σκουπιδιών!

%cf%80%ce%ac%cf%81%ce%ba%ce%bf-%cf%84%cf%81%ce%b5%cf%80%cf%84%cf%8c%ce%b2%ce%b5%cf%81-%ce%bc%ce%bd%ce%b7%ce%bc%ce%b5%ce%af%ce%bf-%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%82-%cf%84%ce%b9%ce%bc%ce%ae%ce%bd-%cf%84%ce%bf

Πάρκο Τρεπτόβερ, μνημείο προς τιμήν του Κόκκινου Στρατού

Ένα ταξίδι που μπορεί να σε αναβαθμίσει

Είμαι της άποψης ότι κάθε ταξίδι σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου μπορεί να σε αναβαθμίσει, εάν είσαι ανοικτός στο να δεχτείς τα ερεθίσματα που παίρνεις. Ακόμα κι όταν συναντάς αρνητικά χαρακτηριστικά μπορείς να προβληματιστείς στο γιατί υπάρχουν εκεί κι όχι στη δική σου χώρα και το αντίστροφο. Ένα ταξίδι μπορεί να σου ανοίξει το μυαλό, ανεξάρτητα από το εάν επισκεφτείς μουσεία, μνημεία κλπ. Ακόμα και το να βρίσκεσαι σε μια διαφορετική χώρα, μπορεί να μετατραπεί σε συγκλονιστική εμπειρία.

Εκτός, βέβαια, εάν είσαι προκατειλημμένος, ταξιδεύεις μόνο με γκρουπ ομοεθνών σου, αρνείσαι να δεχτείς τη συμπεριφορά των άλλων κι ενώ βρίσκεσαι σε μια άλλη χώρα, το κάνεις μόνο για να επιβεβαιώσεις τη δική σου χώρα.

Το ταξίδι μας στο Βερολίνο, λοιπόν, μας προσέφερε ένα νέο παράθυρο στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την καθημερινότητάς μας. Επιστρέψαμε και το αίσθημα ζωντάνιας που ‘χαμε, εάν μετριόταν σε όγκο, μάλλον δε θα χωρούσε στις – περιορισμένες ούτως ή άλλως – αποσκευές που σου επιτρέπει η Ryanair.

Κλείνω, λοιπόν, με μια ευχή: ο δρόμος να μας (και να σας) ξαναβγάλει στο Βερολίνο και στους υπέροχους ανθρώπους που μας φιλοξένησαν!

Advertisements

One thought on “Τι είδα στο Βερολίνο (μέρος 2/2)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s