Τι είδα στο Βερολίνο (μέρος 1/2)

Ένα (μη) ταξιδιωτικό και (μη) προσωπικό κείμενο του Φοίβου Μακρίδη

%ce%b2%ce%b5%cf%81%ce%bf%ce%bb%ce%af%ce%bd%ce%bf-22-27-%cf%83%ce%b5%cf%80%cf%84%ce%ad%ce%bc%ce%b2%cf%81%ce%b7-2016-%ce%bc-78

Ο ποταμός Σπρέε και στο βάθος ο πύργος της τηλεόρασης

Το παρακάτω κείμενο δεν είναι ένας ταξιδιωτικός οδηγός για το Βερολίνο. Δεν πρόκειται, διαβάζοντάς το κανείς, να πάρει μια πλήρη εικόνα για την πρωτεύουσα της Γερμανίας. Δε θα περιγράψω τα πιο σημαντικά αξιοθέατα ή τα πιο γνωστά εστιατόρια και μπυραρίες ή την ιστορία και τους δρόμους του Βερολίνου. Οπότε, σε καμία περίπτωση δεν ισχυρίζομαι ότι γράφω ως ειδικός.

Το παρακάτω κείμενο, όμως, δεν είναι ούτε ένα προσωπικό ημερολόγιο. Εάν ήταν άλλωστε, δε θα δημοσιευόταν, ή θα δημοσιευόταν μετά το θάνατό μου… και (προς το παρόν τουλάχιστον) δεν έχω πεθάνει ακόμα.

Τι είναι, το λοιπόν, αυτό το κείμενο; Είναι κάποιες εντυπώσεις από το ταξίδι μου στο Βερολίνο στις 22 – 27 Σεπτέμβρη 2016. Είναι αυτά που είδα, κατάλαβα κι ένιωσα τις μέρες που ήμουν εκεί. Είναι αυτά που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον. Είναι αυτά που μου έδωσαν αφορμή να κάνω κάποιους συλλογισμούς και συγκρίσεις. Είναι εκείνες οι εντυπώσεις που μου έδωσαν κίνητρο να βελτιώσω την καθημερινότητά μου.

Δεν είναι προσωπικό ημερολόγιο, όμως, γιατί σε κάθε περίπτωση αυτό το κείμενο απευθύνεται σ’ αυτόν/αυτή που το διαβάζει. Άρα, πώς τελικά θα το χαρακτήριζα; Σαν ένα κείμενο που μου ζήτησε ένας φίλος να του γράψω για το πώς τα πέρασα στο Βερολίνο. Ίσως, λοιπόν, να ταίριαζε το κείμενο να το εντάξουμε στην κατηγορία… «σκέφτομαι & γράφω». Μάλιστα! Κι έχει ως θέμα «ένα ταξίδι που μου έκανε εντύπωση»…

Βερολίνο: μια πόλη του κόσμου

«Δεν είμαι Αθηναίος ούτε Έλληνας πολίτης, αλλά πολίτης του κόσμου», είχε πει ο Σωκράτης – που παρεμπιπτόντως μια γνωστή προτομή του βρίσκεται σε μουσείο του Βερολίνου. Ενδεχομένως, εάν ζούσε σήμερα να επέλεγε να ζούσε στο Βερολίνο, μιας και πρόκειται περισσότερο για μια διεθνή πρωτεύουσα, παρά για μια αμιγώς γερμανική πόλη. Χαριτολογώντας, μια Γαλλίδα ανέφερε ότι «ακούς στο δρόμο να μιλάνε γερμανικά και σου κάνει εντύπωση». Πέρα από τους τουρίστες, ανάμεσα στα 3,5 εκατομμύρια κατοίκους το 15% είναι μη Γερμανοί.

Υπήρξε το κέντρο του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς κι ανοικοδομήθηκε από δύο διαφορετικά καθεστώτα: το ανατολικό (το λεγόμενο «κομμουνιστικό») και το δυτικό (το καπιταλιστικό). Με σύμβολα την αρκούδα και φυσικά το τείχος. Το τείχος που χώριζε αυτούς τους δύο κόσμους. Το τείχος που η κατάρρευσή του το 1989 – 1990 σήμανε την κατάρρευση όλων των σοβιετικών καθεστώτων. Το τείχος που οι βερολινέζικες αρχές αναγκάστηκαν να κλείσουν σε φράχτη (ένα μέρος που διασώθηκε για ιστορικούς λόγους), προκειμένου να αποτρέψουν τον κόσμο να το καταστρέψει αφαιρώντας πετραδάκι πετραδάκι για τουριστικούς λόγους.

Όμως, το τείχος είναι απλώς μια γνωστή ατραξιόν. Ούτε προσφέρει κάτι αρχιτεκτονικά (καλύτερα να το έλεγαν η μάντρα) ούτε παίζει πλέον κάποιον σημαντικό ρόλο στη ζωή των Βερολινέζων. Ίσως και να ‘ναι άδικο που υποσκιάζει ελαφρώς το προφίλ της σύγχρονης πόλης. Από το ολιγοήμερο ταξίδι μας, το Βερολίνο αυτό που μας πρόσφερε απλόχερα ήταν ένα: η υπέροχη σχέση που έχει ο κόσμος με τους ελεύθερους δημόσιους χώρους. Κι αυτό το εντοπίσαμε σε δύο σημεία: στα ποδήλατα και στα πάρκα!

Ποδηλατάδα στο Βερολίνο

Ίσως να ακούγεται οξύμωρο στα αφτιά ορισμένων ότι το πιο εντυπωσιακό που αποκομίσαμε από το Βερολίνο ήταν οι βόλτες μας με τα ποδήλατα – κι όχι ας πούμε κάποια κτήρια, η νυχτερινή διασκέδαση ή τα μουσεία κλπ. Κι όμως, η πόλη σου παρέχει – κι οι άνθρωποί της το αξιοποιούν, προς τιμήν τους – να μετακινείσαι με όχημα το ποδήλατό σου.

Οι ποδηλατόδρομοι έχουν πολλούς ποδηλάτες. Και το προφίλ του «ποδηλάτη» στο Βερολίνο είναι πολυπρόσωπο. Εκτός του ότι βλέπαμε παντού ποδηλάτες, βλέπαμε διαφορετικούς ανθρώπους. Βλέπαμε νέους και νέες να κάνουν ποδήλατο. Βλέπαμε γονείς με τα παιδιά τους, είτε μ’ ένα μικρότερο ποδήλατο μπροστά/πίσω τους, είτε σε παιδική θέση προσαρμοσμένη στο ποδήλατο, είτε καροτσάκι με τροχαλία που να το σέρνει το ποδήλατο και μέσα να ‘ναι το παιδί, είτε καροτσάκι που κούμπωνε στο μπροστινό μέρος του ποδηλάτου και χωρούσαν δυο και τρία παιδιά μέσα.

Βλέπαμε ποδηλάτες που έκαναν τη βόλτα τους. Βλέπαμε ποδηλάτες που πήγαιναν στη δουλειά τους – και κάποιοι από αυτούς να ‘ναι λίγο επιθετικοί στην οδήγηση! Βλέπαμε καλοντυμένους, εναλλακτικούς, σπορ. Βλέπαμε διαφορετικές ηλικίες. Μέχρι και ντελιβεράδες ποδηλάτες συναντήσαμε!

Ήμασταν τυχεροί που είχαμε τη δυνατότητα να έχουμε 24 ώρες το 24ωρο ποδήλατα. Οι φίλες που μας φιλοξένησαν, μας παρέδωσαν και τα ποδήλατά τους. Κι έτσι, ακόμα κι η διαδρομή μετατράπηκε σε μια ευχάριστη υπόθεση και μπορέσαμε να δούμε ένα μεγαλύτερο μέρος της πόλης και πιο γρήγορα και πιο ξεκούραστα.

Αξίζει να αναφέρω και μια λεπτομέρεια που έκανε ακόμα πιο εντυπωσιακή τη βόλτα μας με τα ποδήλατα. Πρόκειται για την εφαρμογή Google Maps. Η σωστή χρήση των νέων τεχνολογιών δίνει απίστευτες δυνατότητες που η ανθρωπότητα δεν τολμούσε ούτε να διανοηθεί.

Τι κάναμε, λοιπόν; Οπουδήποτε κι αν ήμασταν, οπουδήποτε κι αν θέλαμε να πάμε, είχαμε σε ακριβή διαδρομή την πορεία μας. Συνδεδεμένοι στο ίντερνετ, ακουστικό (στο ένα αφτί), ποδήλατο κι η… Αφροδίτη Σημίτη (;) να σου λέει που να στρίψεις κι από πού να πας. Ακόμα κι όταν παίρνεις λάθος δρόμο (ή αν απλώς αποφασίσεις να κινηθείς διαφορετικά), ξαναβρίσκει αυτόματα τη διαδρομή και σου δίνει νέες οδηγίες.

Μπορεί να προμοτάρω τώρα την εφαρμογή (ή αντίστοιχες που υπάρχουν), αλλά όταν πηγαίνεις σε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα σε μια χώρα που δεν έχεις ξαναπάει, με ονόματα οδών, που (αν δεν ξέρεις γερμανικά) εγκαταλείπεις την προσπάθεια να τα διαβάσεις όταν συναντάς τρία – τέσσερα σύμφωνα σερί, και παρόλα αυτά κινείσαι σα να ξέρεις όλα τα στενάκια και τους δρόμους απ’ όλες τις γειτονιές – ε, τότε ελπίζω να καταλαβαίνετε τον ενθουσιασμό μου! Πόσο μάλλον, όταν βρίσκεσαι πάνω σ’ ένα ποδήλατο και χαζεύεις τη διαδρομή…

«Πατάτε το γρασίδι»

Το πρώτο πολιτισμικό σοκ ήρθε στην αρχή του ταξιδιού μας, συγκεκριμένα με το που βγήκαμε από το αεροδρόμιο του Σένεφελντ. Σ’ ένα σημείο ανάμεσα στην είσοδο και το σταθμό των λεωφορείων και των τρένων υπήρχε ένας μεγάλος χώρος με γρασίδια. Ο ήλιος στεκόταν μόνος του στον βερολινέζικο ουρανό, χωρίς συνοδεία από σύννεφα κι ένιωθες μια φθινοπωρινή ζέστη.

Τι πιο φυσικό λοιπόν, οι άνθρωποι να κάθονται και να ξαπλώνουν είτε πάνω στο γρασίδι είτε σ’ ένα σεντονάκι –με παρέα ή κατά μόνας. Με τις βαλίτσες τους που χρησίμευαν σαν μαξιλάρι περίμεναν να έρθει η ώρα της αναχώρησής τους. Χαιρόντουσαν τη λιακάδα κι απλώς περίμεναν, χωρίς να ‘ναι κοινωνικά υποχρεωμένοι να πάνε σε μία καφετέρια και να βιδωθούν σε μια καρέκλα για μία – δύο ώρες, με μοναδική δυνατότητα για να σηκωθείς, η επίσκεψη στην τουαλέτα.

Η αλήθεια είναι ότι ποτέ δε μου ‘χε κάτσει καλά η κοινωνική συνήθεια του να κάθομαι σ’ ένα σημείο για δύο ώρες, να πίνω τον καφέ μου και να μιλάω. Δεν είναι καθόλου διαδραστική.

Για να μη ξεφεύγω, όμως, η εικόνα με κόσμο να κάθεται στα γρασίδια ήταν ένα ιδιόμορφο καλωσόρισμα στο Βερολίνο: μία ένδειξη ότι όντως έχεις φτάσει σε μια διαφορετική περιοχή και καταστάσεις που μπορεί να είναι συνηθισμένες σε μία χώρα, να ‘ναι εκτός λογικής σε μία άλλη. Άντε τώρα να εξηγήσεις στους Βερολινέζους ότι σε πολλά πάρκα στην Ελλάδα – ευτυχώς όλο και σε λιγότερα όσο περνάει ο καιρός – βλέπεις την εντολή του δήμου: «μην πατάτε το γρασίδι». Και πώς θα το χαρούμε; Πού θα παίξουμε; Πού θα αράξουμε; Στα τσιμέντα;

Αυτή η εικόνα ήταν πολύ χαρακτηριστική στο Βερολίνο. Επειδή πετύχαμε ηλιόλουστο καιρό, ο κόσμος ήταν συνεχώς έξω στα πάρκα και ξάπλωνε στα γρασίδια. Πάρκα που ήταν σχεδιασμένα για να τα χαίρεται ο κόσμος – κι όχι για να τα βλέπεις σαν ένα πρωτοποριακό έκθεμα. Πάρκα μεγάλα μέσα στον ιστό της πόλης και σε κεντρικότατα σημεία.

Για παράδειγμα, Κυριακή 25/9, το κέντρο του Βερολίνου ήταν κλειστό για τις ανάγκες ενός διεθνούς μαραθωνίου. Ο ουρανός καθαρός κι ο καιρός ζεστός. Περάσαμε την Πύλη του Βραδεμβούργου και φτάσαμε έξω από το γερμανικό κοινοβούλιο. Αντικρίσαμε πολύ κόσμο στο πάρκο που υπήρχε μπροστά. Ξαπλώσαμε κι εμείς, συλλέξαμε ήλιο κι ύστερα από λίγο συνεχίσαμε τη βόλτα μας. Την επόμενη μέρα, επίσης συλλέξαμε ήλιο, αυτήν τη φορά έξω από τον καθεδρικό ναό στην περιοχή που είναι γνωστή ως Νήσος των Μουσείων – που όπως σωστά υποθέτετε βρίσκονται τα περισσότερα μουσεία.

Καλώς ή κακώς μπήκαμε στη λογική της σύγκρισης της αξιοποίησης (και της χρήσης) των ελεύθερων χώρων μεταξύ Θεσσαλονίκης και Βερολίνου. Σκεφτόμασταν κεντρικά σημεία που υπάρχει πράσινο (όχι αναγκαστικά πάρκο), όπως την ρωμαϊκή αγορά στην Αριστοτέλους. Ένας μεγάλος χώρος, με γρασίδι, κίονες, μουσείο (κλειστό), ανοικτό αμφιθέατρο. Και τι γίνεται εκεί; 364 μέρες το χρόνο κλειστός χώρος. Όλο το χρόνο δηλαδή, εκτός από την Αυγουστιάτικη πανσέληνο, που γίνονται όμορφες εκδηλώσεις.

Άλλο παράδειγμα που μας πόνεσε ήταν η σύγκριση του χώρου μπροστά στο γερμανικό κοινοβούλιο με το Διοικητήριο της Θεσσαλονίκης (νυν Υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης). Ένας χώρος, ο οποίος πριν από χρόνια ήταν μια πλατεία ανοικτή στο κοινό, στρωμένη με μάρμαρο. Όταν πάρθηκε η απόφαση να γίνει υπόγειο πάρκινγκ, ανακάλυψαν τα «αρχαία». Κι ενώ μπορεί να είμαστε πολύ περήφανοι για τον «αρχαίο πολιτισμό μας» και να λέμε με καμάρι ότι «όπου και να σκάψεις, θα βρεις αρχαία», την ίδια ώρα – εάν πρόκειται για το δικό σου οικόπεδο ή εάν η αρχαιολογική υπηρεσία ανατρέπει τα σχέδια των εργολάβων, τότε ακούς την ίδια φράση με αγανάκτηση. Έτσι, λοιπόν, μπροστά στο Διοικητήριο της Θεσσαλονίκης διασώζονται μεν τα «αρχαία ευρήματα», αλλά την ίδια ώρα τα εκδικούμαστε, αφού έχουμε τον χώρο περιφραγμένο, χωρίς ταμπέλες για το περί τίνος πρόκειται κι αφήνουμε τα αγριόχορτα να καλύπτουν όλο το μικρό τετράγωνο.

%ce%b2%ce%b5%cf%81%ce%bf%ce%bb%ce%af%ce%bd%ce%bf-22-27-%cf%83%ce%b5%cf%80%cf%84%ce%ad%ce%bc%ce%b2%cf%81%ce%b7-2016-%cf%86-159

Πανοραμική άποψη του χώρου μπροστά στο γερμανικό κοινοβούλιο

Ή συγκρίναμε το χώρο μπροστά στον καθεδρικό ναό με το χώρο μπροστά στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας (παρότι δεν είναι αυτή η μητρόπολη). Δρόμοι, οδικές πλατείες ή στην καλύτερη ένας μικρός πλακόστρωτος δρόμος.

Βερολίνο, 22-27 Σεπτέμβρη 2016, Φ (195).jpg

Πανοραμική άποψη του χώρου του καθεδρικού ναού (δεξιά)

Και για να προλάβω το επιχείρημα ότι «αυτά μπορούν να γίνουν στη Γερμανία, γιατί εκεί ο κόσμος ξέρει ότι αν αφήσει ένα σκουπίδι, θα τον συλλάβει η αστυνομία», έχω να σας ανακοινώσω ότι πρόκειται για μύθο! Στο Βερολίνο (δεν αναφέρομαι σ’ όλη Γερμανία, αλλά μονάχα στο Βερολίνο, που όπως και να ‘χει είναι η πρωτεύουσα της Γερμανίας) και σκουπίδια είδαμε στους δρόμους, και υπογραφές με σπρέι σε τοίχους και αυτοκόλλητα κολλημένα στις κολόνες, κι αφίσες πολιτικών κομμάτων περασμένες στις κολόνες κι άλλα. Χωρίς να θέλω να ισχυριστώ ότι το Βερολίνο είναι βρώμικη πόλη, είναι σίγουρα μια… γήινη πόλη! Το μόνο που εξυπηρετεί μια σύγκριση με μια αφηρημένη γερμανική πειθαρχεία και συμπεριφορά, είναι να δικαιολογήσουμε και να ενισχύσουμε ακόμα περισσότερο κάποια δικά μας – ας πούμε αρνητικά – χαρακτηριστικά. «Οι Γερμανοί είναι ξενέρωτοι και βγαίνουν μια φορά το μήνα στα μπαρ, γι’ αυτό δεν καπνίζουν σε εσωτερικούς χώρους – οι Έλληνες είμαστε γλεντζέδες και βγαίνουμε καθημερινά, οπότε, δε πα’ να ‘μαστε σε χώρο εστίασης, θα το κάνουμε τεκέ!».

Η διαφορά σε σχέση με τα πάρκα δεν έχει να κάνει με μεγάλες διαφοροποιήσεις στην κουλτούρα των δύο λαών. Εξάλλου, ακριβώς το ίδιο που βλέπεις στα πάρκα της Γερμανίας, το βλέπεις και στις παραλίες της Ελλάδας. Ίσως επειδή είναι πιο κοντινές και συχνές οι θαλάσσιες αποδράσεις μας να υποτιμήσαμε τη χρήση του πάρκου. Ίσως επειδή οι πόλεις μας τσιμεντώθηκαν με την αντιπαροχή και το γλέντι των εργολάβων του ’60 και του ’70 δε συμπεριλάμβανε τη δημιουργία πάρκων. Ίσως επειδή παίζουν μεγαλύτερες μίζες με τα τσιμέντα και τις εργολαβίες, παρά με τα πάρκα και το χορτάρι. Ίσως και για όλα τα παραπάνω, ίσως και για άλλους λόγους, τη χρήση του πάρκου την έχουμε υποτιμημένη, χάνοντας μια ποιοτική ευκαιρία να δημιουργήσουμε νησίδες χαλάρωσης εντός του πολεοδομικού μας συγκροτήματος. Το Βερολίνο μάς ενέπνευσε με μια αρχή που μπορεί να έχει πολλαπλές επιδράσεις σε διάφορους τομείς: επανακαταλάβετε τους δημόσιους χώρους για όσους – Έλληνες και ξένους – ζούνε στην πόλη!

Κι αν ακόμα η εντολή της εξουσίας (ή ακόμα και το κοινωνικά αποδεκτό) θέλει να «μην πατάτε το γρασίδι», εμείς θα το διεκδικήσουμε!

Τέλος α’ μέρους. Διαβάστε το β’ μέρος εδώ.

Advertisements

One thought on “Τι είδα στο Βερολίνο (μέρος 1/2)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s